” ا۔و۔ی “ مُصَمتے (صوتی اکائیاں۔Consonant)  آپنے آپ وِچّ حرکاتی اکھراں دا کمّ کردے ہن، پر ایہناں اُتے کوئی اعراب (سکنات) نہیں ہونٛدے، جے ایہناں تے اعراب (سکنات) لگائے جاڽ، تاں اوہ اکھر اس لفظ وِچّ سِکھنے (Consonant) ہوڽ گے۔ ایہہ اکھر اوہدوں وی سِکھنے (ویَنجن) ہن جدوں ایہہ لفظ دے شروع وِچّ آؤنٛدے ہن۔ ایہہ پنٛجابی دے تِنّ مصوتے یعنی واول ہن، پر ایہناں دے اگے کئی روپ ہن۔ ایہہ حرکتاں چھ  چنھاں (علامتاں) الف، و، ی، زبر (َ)، زیر (ِ)، پیش (ُ) نال لکھیاں جانٛدیاں ہن۔
(کا، کے،  کی دے کاف اُتے بالکل کوئی اعراب ہونٛدی ہی نہیں۔ تعمیر و ترقی  جیہے الفاظ وِچّ واؤ دی آواز بغیر ہمزہ دے "او"  دے ونٛگ ہونٛدی ہے تے "تعمیر"دی "ر" باقاعدہ موقوف بُلائی جانٛدی ہے۔ پیش تے زیر دا استعمال تلفظ دکھاڽ لئی ورتنا چاہیدا ہے، زبرعموماً نہیں پائی جانٛدی۔)

اِنٛج پنٛجابی وِچّ 15 مُفرد تے 17 مرکب اعراب ہن۔ایہناں دے علاوہ چارہور اعراب ہن جیہڑے گھٹ ورت ہونٛدے ہن۔ ایہناں توں وکھ دوہرے اعراب  ۔۔۔۔ دھؤ ، کھائی، اُوئی وغیرہ ۔

 Punjabi vowels: A speech sound produced by the passage of air through the vocal tract, with relatively little obstruction. In Punjabi, there are 15 monophthong (single note - "pure" vowel sound) and 17 diphthong (gliding vowel - literally "two sounds" or "two tones").

( موقوف جذم  ”  ٘ “ جس اُتے پائی جانٛدی ہے بولدے ہوئے اوہنوں بُہت ہلکے تے گھٹ مقدار وِچّ بولیا جانٛداہے)

مرکب حرکات آوازاں دیاں مثالاں :---

لہندی تے چڑھدی پنجابی سکھو
لہندی تے چڑھدی پنجابی
مخلوط الہا حروف تے  گمک

(اس مضمون کو لکھنے کے لیے ” کلیاتی اصواتیات “ اور ”پنجابی زبان (سردار محمد خان: سودھنہار آر خانم )“ کتاب سے مدد لی گئی ہے۔ )